हिजो चैत्र ५ सांस्कृतिक प्रतिरोध दिवस राजधानी काठमान्डौ उपत्यकासँग सटेको काभ्रे जिल्लाको अनेकोटमा निहत्था कलिला जनकलाकार प्रतिभाहरु च्याङ्बा लामा, मञ्जु कुँवर, चिनीमाया तामाङ, गुम्बासिं तामाङ, सुभद्रा सापकोटा, डम्बर श्रेष्ठ र निर्मला देवकोटाले २०५५ साल चैत ५ गते काभ्रेको अनेकोटमा उच्च शहादत प्राप्त गरेको २८ बर्ष पुगेको दिन ।

२०५२ फागुन १ देखि नेपाल र नेपाली जनताको मुक्ती र प्रगतिको लागि हाम्रो गौरवशाली पार्टी तत्कालीन नेकपा (माओवादी) ले भीषण जनयुद्ध थालनी गरी निरन्तरता, विकास र विस्तार गरिरहेकै अवधि थियो । त्यही अवधिमा २०५५ सालमा हिजोकै दिनमा काभ्रे अनेकोटको एउटा पहाडी गाउँको फुसले छाएको एउटा घरमा बसेर उपरोक्त साँस्कृतिक प्रतिरोधीहरुले साँस्कृतिक कार्यक्रमको तयारी गर्दै गरिरहेका थिए । त्यसैबेला संसदवादी प्रतिक्रियावादीहरुका भाट र भरौटेहरुले घरमै आगो लगाई ती होनहार प्रतिभाहरुको बीभत्स र क्रूर हत्या गरेको दिन हो २०५५ को चैत्र ५ । यसै महान् र ऐतिहासिक दिनको सम्झना र सम्मान गर्दै जनयुद्धको वैचारिक-राजनीतिक र फौजी प्रतिरोधको संकेन्दृत रुप सांस्कृतिक प्रतिरोध भएकाले सांस्कृतिक प्रतिरोधको क्षेत्रबाट समेत समग्र प्रतिरोध संघर्ष र संस्कृतिलाई माथि उठाएर जनयुद्धलाई घनीभूत रुपमा अघि बढाउने गम्भीर जिम्मेवारीबोधका साथ २०५७ सालमा तत्कालीन नेकपा (माओवादी) को पार्टीकेन्द्रबाट हामीले चैत्र ५ लाई सांस्कृतिक प्रतिरोध दिवसको रुपमा मनाउने निर्णय गरी चौतर्फी प्रतिरोध बढाउने निर्णय गरेका थियौं ।

तत्पश्चात् चैत्र ५ लाई हाम्रै जनवर्गीय मोर्चा अखिल नेपाल जनसांस्कृतिक संघले  यसको मर्म र महत्व आत्मसात गर्दै प्रतिरोध दिवसलाई सशक्त र व्यापक रुपमा मनाउने निर्णय गर्‍यो ।  आज पनि सच्चा माओवादी क्रान्तिकारीहरुले जहाँ भएपनि, जति भएपनि र जसरी भएपनि सांस्कृतिक प्रतिरोध दिवस मान्दै-मनाउँदै गरेर आएको दिन हो चैत्र ५ को सांस्कृतिक प्रतिरोध दिवस  ।  बरु बडो दुस्खद विडम्बना त यो भएको छ कि आज न त्यो सच्चा माओवादी पार्टी छ, न त्यो सच्चा सर्वहारावादी प्रतिरोधी संस्कृति र साँस्कृतिक संघ नै छ न त वैचारिक, राजनीतिक, फौजी वा साँस्कृतिक आदि कुनै प्रभावकारी प्रतिरोध नै । छ त केवल हामीले आ-आफ्नो डम्फू बजाउने र जनयुद्धको योगदान र बलिदानलाई भजाउने शतरङ्गी माओवादी बन्ने र सय चिरामा विभक्त नामधारी क्रान्तिकारी कम्युनिस्ट बन्ने संस्कार र संस्कृति मात्र । त्यसैले होला एउटा सच्चा क्रान्तिकारी भनिने शक्ति, व्यक्ति, समूह, संघसंस्था, मंचमोर्चा वा आन्दोलन-अभियान कसैले पनि आज आफ्नो घोषित, निर्देशित र पारम्परिक ऐतिहासिक दिवस, व्यक्तित्व वा नेतृत्वभन्दा अरु कसैको पनि सम्झना र सम्मान गरेको त्यति पाइन्न । अपवादको रुपमा आज चाहेर-नचाहेर पुष्पलाललाई मान्ने गरेको त पाइन्छ अन्यथा त्यो भन्दा बाहेक  समग्रमा मान्नेभन्दा पनि जातीय, क्षेत्रीय, पारिवारिक जस्ता विभिन्न खण्डित-विखन्डित  रुपमा मान्ने-मनाउने गरेको भने पाइएला । त्यो काम वा नाम जुन पार्टीको भएपनि आफ्नो जातिको छ वा क्षेत्रको छ वा परिवारको छ अथवा आफू सम्बन्धित विषय, विभाग वा भावनात्मक सम्बन्धको छ भने त्यसको मात्र मानसम्मान र गुणगान गर्ने गरेको पनि पाइएला । यस्ता ऐतिहासिक कुराहरुलाई न मान्नु वा निषेध-उपेक्षा गर्नुभन्दा त यो  तुलनात्मक रुपले सही काम वा संस्कृति भएपनि समग्रमा भन्नुपर्दा यो स्वार्थी सोंच र संस्कृतिको उपज हो । 

उपरोक्त कारणहरुले गर्दा आज यी साँस्कृतिक योद्धाहरुको मात्र होइन कोही पनि योद्धाहरुको बलिदान र योगदानको सच्चा सम्मान हुन सकेको छैन । त्यसैले हामीले आ-आफ्ना समूहमा रहेका यस्ता पूर्ववर्ती संकीर्ण सोंच, शैली, संस्कार र संस्कृतिबाट माथि उठेर विशाल छाती बनाएर अर्थात् क्रान्ति सम्पन्न गर्ने अहं जिम्मेवारी बोध गरेर तत्कालीन माओवादीले पुष्पलाल र झापा विद्रोहका योगदानहरुलाई उच्च मूल्यांकन गरेझैं हामी आजका सच्चा कम्युनिस्ट क्रान्तिकारी भन्ने शक्ति वा व्यक्तिहरुले समग्र विषयहरुमा यसरी नै सोंच्न र गर्न सक्नुपर्छ । 

यो टिप्पणीकार पारिजातको नेतृत्वमा २०३७ चैत्रमा स्थापित अखिल नेपाल जनसांस्कृतिक  संघको संस्थापक हुनुको नाताले वा माओवादी पार्टी र जनयुद्धको सुरुवातकर्ता एक नेता हुनुको नाताले अथवा २०५७ सालमा चैत्र ५ लाई साँस्कृतिक प्रतिरोध दिवसको रुपमा मनाउने निर्णयकर्ता माओवादीको केन्द्रीय नेतामध्येको एक भएका नातालेभन्दा एक जिम्मेवार र सत्यवादी क्रान्तिकारी अभियन्ता हुनुको नाताले कुरा भनिरहेको छ । तर  यससन्दर्भमा यही टिप्पणी लेख्नेभन्दा बढी केही गर्न नसकेको आफ्नो बाध्यात्मक अवस्थाप्रति इमान्दारीपूर्वक आत्मालोचित  छ । यो भन्दा र गर्दाखेरी कतिपय महानुभावहरुलाई पत्यार नलागेपनि अहिले र अझ पछिसम्मका यो टिप्पणीकारका समग्र सोंचविचार र आचारलाई हेर्ने-बुझ्ने गरेमा यो कुरा तथ्यको आधारमा सत्य पत्ता लगाउने जो कोही सच्चा मन-मस्तिष्कले पत्याउनु हुनेछ भन्नेमा यो टिप्पणीकार विश्वस्त हुँदै आफूले न गरे वा कम गरे पनि सही र राम्रो काम अरुले गरून् भन्ने सदासयता  अन्तर्निहित छ भन्ने स्पष्ट नै होला भन्ने अपेक्षा छ ।

जे होस्, आज सच्चा कम्युनिस्ट क्रान्तिकारी विचार र राजनीति, सर्वहारावादी पार्टी र  संगठन अनि प्रतिरोधात्मक संघर्ष र  संस्कृति रक्षात्मक भएको बहानामा संशोधनवादीहरु साम्राज्यवादी र प्रतिक्रियावादीहरु समक्ष आत्मसमर्पण गर्न र क्रान्तिकारी मार्क्सवादी भनिनेहरु पनि सुधारका नाममा संसदीय र शान्तिपूर्ण संघर्षको भासमा भासिन थालिरहेको भयावह स्थिति छ । यो स्थितिमा वैदेशिक साम्राज्यवाद र घरेलु प्रतिक्रियावादका विरुद्ध वैचारिक-राजनीतिक क्षेत्रका अतिरिक्त क्रान्तिकारी संघर्ष र संस्कृतिको क्षेत्रबाट सशक्त प्रतिरोध बढाउनुको आवश्यकता र औचित्य कैयौं गुणा बढेर गएको छ । यसै आवश्यकतालाई पूरा गर्नु नै सही अर्थमा क्रान्तिकारी राजनीतिक धर्म हो भने यो सांस्कृतिक प्रतिरोध दिवस मनाउनु र सम्पूर्ण सहिदहरुलाई सम्झनु र सम्मान गर्नु चैत्र ५ को मर्म हो ।

हार्दिक श्रद्धाञ्जली, अमीट सम्झना र  क्रान्तिकारी सलामी सम्पूर्ण वीर सहिदहरुलाई , सांस्कृतिक प्रतिरोध दिवस - अमर रहोस् क्रान्तिकारी पार्टी र आन्दोलन -एकताबद्ध सशक्त पारौं ,समग्र क्षेत्रबाट प्रतिरोध संस्कृतिलाई -अझ माथि उठाऔं ।